Bazı kelimeler vardır; duyduğunuz anda bir tat bırakır. “Yiti”, Anadolu’nun dilinden gelen, anlamını sözlüklerden çok damakta ve hissiyatta bulan bir kelime. Bizim için de YİTİ KAHVE, tam olarak bu kelimenin anlattığı hissin kendisi.
Yiti Ne Demek?
Türk Dil Kurumu Halk Ağızları Sözlüğü’nde “Yiti”; çoğunlukla tat ve nitelik bildiren bir sıfat olarak karşımıza çıkar. Ama tek bir anlama sıkışmaz; bulunduğu yere göre genişler, derinleşir:
Keskin, acı ya da ekşi (belirgin, güçlü), tatlı (ama silik değil, karakterli), koyu, iyi, güzel, yaman…
Yani “yiti” denilen şey; ne sönüktür ne de sıradan. Tadı vardır, izi vardır. Kısacası Anadolu’nun bağrından kopup gelen bir sözcüktür.
“Yiti” kelimesi; Yozgat’ta “iyi, güzel”, Tokat’ta, Amasya’da, “koyu”, Ordu’da “keskin”, Malatya, Sivas ve Giresun’da “acı-ekşi, baskın tat” anlamlarıyla kullanılmıştır ve halen de kullanılmaktadır. Bu da bize şunu söyler; Yiti, farklı sofralarda aynı kelimeyle ama ayrı karakterlerle anılmıştır. Nerede söylenirse söylensin, aslında bize yoğunluğu anlatmaktadır.
YİTİ KAHVE Neden YİTİ?
Biz kahveyi tarif ederken “yumuşak”tan önce karakterli olmasını isteriz. Ne içtiğini hissettiren, damağında kalan, kokusuyla akılda yer eden bir kahve… ve Türkçe… ve bizden.
İşte bu yüzden YİTİ KAHVE; tadını saklamaz, kokusunu gizlemez, ortada kalmaz. Bir yudumda kendini belli eder. Tıpkı kelimenin kendisi gibi; yiti…
Kahve de Bir Dil Meselesi
Nasıl ki “yiti” kelimesi halkın dilinde şekillenmişse, kahve de günlük hayatın içinden gelmektedir. Aceleyle içilmez, geçip gidilmez. Üzerine konuşulur, hatırlanır. Hatırı vardır. Bu yüzden de YİTİ KAHVE, adını bir sözlük maddesinden değil; Anadolu’nun ağzından, tadından ve beğenisinden alır.
Son Bir Yudum
“Yiti” demek; ne az, ne fazla, tam kıvamında ama güçlü demektir. Biz de kahvemizi böyle seviyoruz.
☕ YİTİ KAHVE; Tadı yiti, hatırı uzun.